Bilginin İslâmîleştirilmesi

Adem İnce

Adem İnce tarafından yazıldı.

Bilginin İslâmîleştirilmesi Genel İlkeler Ve Çalışma Plânı-İsmâil R. Fârukî

Müteveffâ İsmâil Râci El-Fârukî Filistin’de doğdu. Eğitimini, Beyrut Amerikan Üniversitesi’nde, İndiana Üniversitesi’nde ve Harvard Üniversitesi’nde yapmış; Kâhire Ezher Üniversitesi’nde ‘İslâm’ üzerine doktora çalışmasında bulunmuş; Kanada Montreal’de McGill Üniversitesinde, Karaçi İslâm Araştırmaları Enstitüsü’nde, Kâhire Üniversitesi’nde, Syracuse Üniversitesi’nde, Ezher Üniversitesi’nde, İskenderiyye Üniversitesi’nde muhtelif zamanlarda ders okutmuştur. 1986 yılında şehîd edilmeden önce, Amerika’da, Temple Üniversitesi’nde İslâmiyyât Profesörlüğü yapmaktaydı. 1986 Mayıs ayının son günlerinde Yahudî teröristlerin bıçaklı saldırısı sonucu şehîd edildi. Aynı saldırıda eşi Lois Lamia da vefât ederken kızı ağır yaralandı..

Fârukî’nin, orijinal ismi ‘Islamisation of Knowledge-General Principles and Workplan’ olan bu eseri Uluslararası İslâm Düşüncesi Üniversitesi (International Instute of Islamic Thought) tarafından 1982’de Washington’da yayınlanmıştır. Kitâb, Türkçe’ye Fehmi Koru tarafından çevrilmiş ve Risâle Yayınları’ndan çıkmıştır..

Fârukî, bu araştırmasıyla hiç şübhesiz kendisinden sonraki Müslüman mütefekkirlere çok değerli bir malzeme ve birikim hediye etmiştir. Fakat ne yazık ki hâlâ daha Fârukî’nin tesbitleri ve önerileri Müslümanlarca tam anlamda uygulama alanına konulamamıştır..

Fârukî, araştırmasını dört ana başlık altında hazırlamıştır. Bunlar: I.Sorun, II.Görev, III.Usûl ve IV.Çalışma Plânı. Kitâbın sonunda da 3 ek bulunmaktadır. Şimdi bunlara kısaca değineyim..::

I. SORUN

Fârukî, ‘Ümmetin Bunalımı’ başlığı altında Müslümanların günümüzdeki hâlinden bahsediyor ve şöyle diyor: “Müslümanlar yenildi, kitleler hâlinde kıyıldı, toprak ve servetleri, hayât ve umutları çalındı. Aldatıldılar, sömürgeleştirildiler ve sömürüldüler; misyonerlerin tecâvüzüne uğradılar, zorla veya rüşvetle başka dînleri kabullendiler. Düşmanlarının iç ve dış ajanlarınca batılılaştırıldılar ve İslâm’dan uzaklaştırıldılar. Bütün bunlar, İslâm âleminin hemen her ülkesi ve köşesinde görüldü. Her anlamda adâletsizlik ve saldırı kurbanı olan Müslümanlar, iftirâlara, rezilce yergilere de hedef oldular. Bugün dünyâda tasavvur edilebilecek en kötü imaja Müslümanlar sâhib. Dünyâ iletişim araçlarında Müslüman, saldırgan, yıkıcı, kanun tanımaz, terörist, medenîleşmemiş, gözü dönmüş, tutucu, köhne ve çağ dışı bir mahlûq olarak gösterilmekte..” (sh.21)

Fârukî “Ümmet kendi içinde bölünmüştür, sömürgeci güçler, ümmeti elliden fazla ulusal devlete parçalamayı ve her birini diğerine düşman etmeyi başarmışlardır” diyerek başladığı ‘Bunalımın Belli Başlı Etkileri’ başlığının altında bu olayın nasıl gerçekleştirildiğini de şöyle anlatıyor: “Düşmanın işbirliği yapmaya hazır yöneticiler bulduğu bölgeler dışındaki bütün İslâm âleminde, sömürgeci yönetim, ülkedeki siyâsî kurumların hepsini tahrib etmiştir. Sömürge yönetiminin çekilme zamânı geldiğinde, bunlar yönetimi o zamâna kadar kendi çizgisine gelmiş ve batılılaşmış yerli seçkinlere bırakmışlardır. Fakat gerçek güç, iktidarı ele geçirmek için fırsat kollayan askerlerdir. Pekçok durumda Müslümanlar, hükûmeti işler hâle getirecek veya halkı direnişe sevk edecek, ya da onları müsbet siyâsî eyleme yönlendirecek, hattâ daha basiti, birbirine uyumlarını sağlayacak siyâsî kurumlardan yoksun olduklarından askerlerce yönetilmektedirler..” (sh.23)

Yazar, daha sonra bunalımın ekonomik yönüne değinerek Müslümanların ekonomik yönden oldukça geri durumda olduklarını belirttikten sonra Müslüman kesimden gelecek bir ekonomik atağın da büyük kapitalist güçler tarafından engelleneceğini ve hattâ kapitalist bloğun ticârete bile son vermesi hâlinde birçok Müslüman ülkenin açlık tehdidiyle karşı karşıya gelebileceğini vurguluyor. Ve bu vurguyla içinde bulunmuş olduğumuz derîn çıkmazlara işâret ediyor..

Kitâbda, ümmetin bunalımı, dînî ve kültürel yönden de incelenmiş. Müslüman coğrafyalarda daha çok Batılı değer ve yöntemleri öğreten bir eğitim sisteminin benimsendiğini söyleyen yazar, bu sistemin benimsenmesiyle topluma İslâmî kültür birikiminden habersiz diplomalı nesillerin aktığını söylüyor. Bundan sonra da bu kesimin yöneticiler konumuna geldiğini belirtiyor. Fârukî, sömürgecilerin amaçlarının: ‘Müslüman’ın kendine, ümmetine, îmânına ve seleflerine olan güvenini sarsmak, İslâmî şuuru tahrible İslâmî kişiliği yok etmek ve böylece direniş için gerekli mânevî güçten mahrûm bırakarak onu daha fazla köle hâline getirmek’ (sh.27) olduğunu söylüyor. Bu değerlendirmelerin içinde kadın konusuna da değinen Fârukî, kadının, bulunduğu zelil durumdan, İslâm tarafından öngörülen izzet ve sosyal yararlılık zirvesine çıkmak yerine, tedrîcî çıplaklığı, ihtilâtı, kendi hayâtını yaşamak üzere ekonomik bağımsızlığı, zevk tatminini seçtiğini ve ailesine karşı görevlerini ihmâl ettiğini belirtiyor..

Fârukî, daha sonra bunalımı besleyen temel sebebleri açıklarken bunların en önemlisinin eğitim olduğunun altını çiziyor ve Müslüman coğrafyalardaki İslâmî eğitimin temel sorunun, buralardan yetişen Müslüman bilim adamlarının eğitimin yalnızca İslâmî eğitimle sınırlandırılması sonucu diğer fakültelerden mezun olanlarla yarışamaması, boy ölçüşememesi ve böylece hayâtın realitesine de yabancı kalmasıyla başladığını söylüyor. Hattâ bu eğitim sisteminin emperyalistlerin stratejik uzmanları tarafından iyiden iyiye üzerinde düşünülmüş bir konu olduğunu belirtiyor. Ayrıca durumun sömürge döneminden daha beter olduğunu; zîrâ sömürge dönemlerinde toplumda refleks ve mukâvemet olduğunu, şimdi ise atâlet, kuşkuculuk ve herhangi bir lidere güvenmeme duygusunun bulunduğunu söylüyor. Fârukî, bu bölümde son olarak ‘görüşsüzlük’ konusuna değinerek Müslüman öğrencilerin öğrendikleri bilimleri İslâm’ın hakîkatleri içerisinde eritemediğini; zîrâ hedefleri arasında sâdece unvan sâhibi olmayı, geçer not almayı ve saygın bir göreve atanmayı yeterli bulduklarından bunu yapamadıklarını söylüyor. Ve eğer üniversitelerde komünist ya da ateist olmamışlarsa, İslâmî yönlerinin yalnızca ailelerine ve halka kişisel ve duygusal bağlılıklarından ibâret kalacağını söylüyor. Fârukî, bu Müslüman gençleri yabancı ideolojiler karşısında; ‘tank, makineli tüfeği kılıç-kalkanla karşılayan bir asker’ ! (sh.33) şeklinde niteliyor..

-Devam Edecek-

[Adem İnce]