FELSEFE VE TEFEKKÜR

Prof. Dr. Faruk BEŞER

Salı, 29 Mayıs 2007 11:35

Yeterli bilgisi olmayan insanın değer verdiği birisi onun için adeta peygamber olur. Her dediği doğrudur, her hareketi örnektir.

Felsefe hakkında onun şu sözlerinin bendeki yıllar süren etkisini hatırlıyorum:

‘Felsefe; hak bildiğini hakta değil batılda, tek bildiğini tekte değil çokta aramanın sanatıdır.’

‘Felsefe; uzay kadar büyük bir çuval... İçi ceviz dolu... Hepsi çürük, sadece bir tanesi sağlam... Felsefeci; o sağlam cevizi almak için, görmeden elini çuvala sokan adam... Sağlam cevizi bulabilmesi ne kadar muhal ise, felsefecinin gerçeğe isabet etmesi de o kadar muhal.’

Oysa filozoflardan da akla güvenilemeyeceğini söyleyenler ve Bergson gibi: ‘Aklın son merhalesi kendi kendini inkâr etmektir’ diyenler vardı.

Gazalî’yi doğal olarak kendimizin sayıyorduk. Onun felsefecilere karşı Felsefecilerin Tutarsızlığı’nı yazdığını ve feylesofları tekfir ettiğini duyuyorduk. O halde felsefe okumanın ve onu savunmanın bir anlamı olmamalıydı.

HİKMETİN İZİNİ SÜRER

Oysa Gazalî de, Necip Fazıl da bu reddedişlerini yine felsefe ile yapıyorlardı, bunu sonradan anladık.

Doğrusu akıl ya da bilim (pozitif düşünce), bilgi elde etmenin tek yolu olamaz ama yerleri de inkâr edilemez. Ve felsefe akla teslim olmanın değil, düşünmenin ve varlığı anlama çabasının adıdır. O halde İslam bunu reddeder mi?

Denebilir ki, felsefe ithal bir kavram, oysa İslam her bakımdan orijinal olmak ister. Bu sebeple de Müslümanlar felsefeye hep soğuk bakmışlardır.

Bu kanaat iki yönden hatalıdır: Birincisi, felsefe hep hikmetin izini sürer. Hikmet ise aslında verilen bir bilgidir. Bu arayışta sonradan gelen öncekini reddetmez, alır ve tamamlamaya çalışır. İslam ise bir geleneğin son halkasıdır.

İkincisi; Kurán inananlarından şunları da ister:

Tefekkür, teemmül, akletme, tezekkür, nazar, tefakkuh...

Bunların her biri düşünmenin bir başka boyutunu anlatır ve hemen hepsi Türkçemize de girmiştir.

Bunun anlamı şudur: Ey, felsefeye karşı olmakla İslam’a uygun davrandığını zanneden Müslüman! Bırak o halde felsefeyi de sen, kitabının sana emrettiği bu eylemleri yerine getir bakalım bunu nasıl yapacaksın?

Çünkü senin bilmen gerekir ki, bunların her biri Kuran’ın emrettiği şeylerdir ve Kuran’ın emirleri, aksine bir delil yoksa yerine getirilmek zorundadır.

Ve her hangi bir soyut mana, ne kadar çok kavramla anlatılıyorsa onun o kadar farklı boyutu var demektir.

Mesela

Tefekkür, delillerden hareketle düşünme,

Tedebbür, işin sonucunu hesaba katarak düşünme,

Teemmül, çok ince detaylarla ve uzunca düşünme,

Tezekkür, bilinenlerin hatırlanması biçimindeki düşünme,

Tefakkuh, sözün maksadını anlama çabası,

Akletme, eşya ve olaylar arasında alaka kurma,

Nazar, bir şeyin hem basar (göz) hem de basiretle incelenmesi.

Bunları yapan insan aslında felsefe yapmıyor mu?

27.05.2007

(http://www.stargazete.com/index.asp?haberID=121659)