Anlam ve Özgürlük - 1

Saim ERDURU

Çarşamba, 04 Mart 2009 02:30 Saim ERDURU tarafından yazıldı.

“Sana gelen anlamın önünden çekil.”

Anlam arayışı, işte insanın tükenmeyen ızdırabı. Nedir insanın bu dünyadaki varlığının anlamı ya da ne işi var insanın bu dünyada?

Ukbayı reddederek insanın varoluşunu anlamlandırmak mümkün müdür? Pek mümkün görünmüyor zira sualin bizatihi kendisi metafizik bir keyfiyet içermekte; anlam, duyu verileri ile elde edilen bir şey değildir.

Belki de anlam arayışının bizatihi kendisi saçmadır. İnsan niçin hayatını anlamlandırmaya çabalar ki? Doğarız, yaşarız ve ölürüz; işte hayat bundan ibarettir! Din ilkel insanın tabiat karşısındaki “cehaletinden” neşet etmiş olan korkunun ürünüdür. Ya ahlak, bilim ve rasyonalite adına dini nefyeden insan ahlakı hangi rasyonalite ile açıklayabilir. “Ahlak ne fonksiyonel ne de rasyoneldir. Bu öyle bir şeydir ki ya hiç anlaşılmıyor yahut kendiliğinden anlaşılıyor… İlim insanlara yaşamlarının ne şekilde olması icap ettiğini öğretmez ve her hangi bir değer ölçüsü göstermez.”-Aliya İzzetbegoviç-

Aydınlanma aklı bütün narsizmiyle din, “cehaletten kaynaklanan korkunun neticesidir” demişti. Gel gelelim bu gün tabiat karşısında aklın geldiği nokta; “heisenberg belirsizlik ilkesi” aklın acziyeti. Kadim yunan feylesofunun sözüne mi geliyor akıl; “bildiğim bir şey varsa o da hiç bir şey bilmediğim.”

İnsan niçin inanır ve niçin inkâr eder? İnkâr ifadesi bir ön kabule dayanır; inkâr bilinen bir şey için söz konusudur. Vahyi reddeden insanın bu tavrı inkâr olarak tesmiye edildiğine göre demek ki insan “bildiği bir şeyi” reddediyor. Acziyet anında insanın bir yüce kudrete sığınması ve ondan yardım talep etmesi onun iç dünyasında “yaradanı” bilmesidir aslında. “Onlar nefislerine döndüler, zalim olduklarını gördüler ama yine de inkâr ettiler.”

Soruyu ön kabulsüz soralım; insan niçin inanmaz? Verilen en entelektüel cevap “yeterince kanıt yok”tur şeklinde. İnanma olgusuna “kanıt” açısından bakan bu söyleme göre inananlar “körü körüne” inanıyor. Oysa bu bakış açısına göre inanmamak inanmaya nispetle iki kere daha “körü körüne” olsa gerek. Zira maddenin ezeliliğine veya insanın evrimine dair de “yeterince kanıt yok”. “İki kere” dememizin nedeni de bu; bir inancı yeterince kanıt yok diye reddederken aynı şekilde yeterince kanıtı olmayan başka bir inanca “inanmak” saçmadır.

İnsanın nefsi, mutasavvıfların ıstılahı ile “nefsi emmâre” hayvanî arzularını sınırsızca yaşamak ister. Dinin reddedilmesi veya tahrif edilmesinin gerisindeki asıl saik işte bu “nefsi emmâre”dir. “Gönül seni gönül ehlinin diyarına, ten seni su ve çamur hapsine çeker” -Mevlana-

Şunu mu söylüyoruz; Tanrıya ve ahirete inanamayan insanın hayatı anlamsızdır. Felsefi olarak; evet, anlamsızdır.

Sorunun birinci kısmı, insan niçin inanır? İnanır çünkü “varoluşsal itminanı” imanda bulur. Ancak inanç sistemi “sahih” değilse itminan da vuku bulmayacaktır. Din “nefsi emmâre”nin sınırsız arzularını dizginlemeyi ve nefsin terbiye ve tezkiyesini esas alır. Bu süreçte yaşanılan gerilim, imanın kuvvet kazanması ile yerini itminana bırakır. İnkârda ise ruhun sonsuza duyduğu özlem karşılık bulmadığı için kişi “varoluşsal bir buhrana” sürüklenir. “Yokluk elbette aşkı tanımayan günahkârların içinde kayboldukları karanlıktır” -Nurettin Topçu-

Ve anlam ve özgürlük; hangisini hangisi ile açıklayacağız? Eşitliğin iki tarafında da iki bilinmeyen… Özgürlük mü anlamı doğuruyor yoksa evrende var olan anlam mı özgürlüğü gerektiriyor? Ya da anlamda yok, özgürlükte var olan tek gerçek kaos mudur?

-Saim Erduru-