Hattat Mehmet Memiş Röportajı..

Röportajlar

Ravza CİHAN, Sakarya İlahiyat tarafından yazıldı.

1960 Çorum / Bayat doğumlu olan Mehmet Memiş, 1984 yılında Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden mezun oldu. 1980’de başlayarak, Hattat Hüseyin Öksüz (Konevî) ve Hattat Hasan Çelebi’den Sülüs-Nesih, Prof. Dr. Ali Alparslan’dan Nesta’lik ve Dîvânî meşketti. 1986-88 yıllarında Topkapı Sarayı’nda Türk Süsleme Sanatları (Tezhib) eğitimi aldı. Marmara Üniversitesi’nde, Geleneksel Türk El Sanatları Anasanat Dalında yüksek lisans, Türk İslam Sanatları Tarihi Anabilim Dalında doktora yaptı.

1990 da Almanya’nın Frankfurt Halk Yüksekokulları Kuruluşu’nun daveti üzerine, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından “Türk Hat Sanatı” ile ilgili seminerler vermek ve sergiler düzenlemek üzere görevlendirildi. Bu süre içinde Frankfurt, Marburg ve Avusturya’nın Viyana kentinde sergiler açtı.

1993 Şubatında Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ne Türk İslam Sanatları Tarihi öğretim görevlisi olarak atandı. Şimdiye kadar katıldığı ulusal ve uluslararası çeşitli yarışmalarda sekiz adet ödül kazandı. Yurt içinde ve yurt dışında on kişisel sergi yanında çok sayıda müşterek sergiye katılan Mehmet Memiş, 1999 Ağustos’unda Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Türk-İslam Sanatları Tarihi Anabilim Dalına yardımcı doçent olarak atandı. Halen bu görevinin yanında SAÜ Güzel Sanatlar Fakültesi’nde ve çeşitli kurslarda hat dersleri de vermektedir.

Sanat eğitiminize ne zaman, nasıl başladınız; kimlerden ders aldınız?

Hat, tezhib, oymacılık, ciltçilik gibi klasik Türk sanatlarına karşı henüz ortaokul yıllarında başlayan bir ilgim vardı. Bu sanatlarımıza ait bazı örnekleri kendimce taklit ederdim. Ancak çevremde gerçek anlamda bu sanatları icra eden ve öğreten kimse olmadığından, 1980 yılında fakülteye başlayana kadar usulünce ders alma imkânım olmadı. İlahiyat Fakültesi’nde seçtiğim Hüsn-i Hat dersiyle düzenli olarak çalışmalara başlamış oldum. Hocam Hüseyin Öksüz (Konevî) ün fakülte dışındaki özel derslerine de katılarak mezun olana kadar devam ettim. 1985’te İstanbul’a öğretmen olarak tayin edildim. Hocamın tavsiyesi ile hat çalışmalarıma Hasan Çelebi ve daha sonra merhum Ali Alparslan’la devam ettim. Bir taraftan da Kültür Bakanlığı tarafından Topkapı Sarayı’nda yürütülen Türk Süsleme Sanatları kurslarına katılarak tezhib eğitimi aldım. Marmara Ü. Güzel Sanatlar Fakültesi’nde, Geleneksel Türk El Sanatları alanında yüksek lisansımı tamamladım.

Çalışmalarınız hakkında bilgi verebilir misiniz?

Görevimiz gereği zamanımızın çoğu eğitim öğretimle geçmekte. Bunun dışında fırsat buldukça eser üretmeye ve her kesimden meraklılarına hat dersleri vermeye gayret ediyorum. Şimdiye kadar bulunduğum yerlerde bunu bir vazife bilerek elimden geldiği kadar isteyenlere yardımcı olmaya çalıştım. Zamanla neticelerini de almaya başladık çok şükür. Yetişen, güzel çalışmalarıyla bu sahada başarı gösteren, ödüller alan talebelerimiz oldu. Bu da benim için ayrı bir mutluluk tabi. Sakarya’mızda da böyle çalışmalarımız var. Şehir merkezinde birkaç defa sergi de açtım. İstanbul’a yakın olmasına rağmen klasik Türk sanatları bakımından çok fakir kalmış bir şehir. Amacım burada da ata yadigârı bu sanatımızı yaşatacak başarılı hattatlar yetiştirmek. Her ne kadar eğitim kurumlarımızdaki ilgili bölümler, geleneksel sanatlarımız konusunda akademik anlamda önemli hizmetler vermekte ve öğrenci yetiştirmekte ise de, özellikle hat öğreniminde klasik meşk usulünün geçerliliği her zaman kabul edilmektedir. Bu nedenle bu tarz meşk çalışmalarına ağırlık veriyoruz.

Memleketimizde, bir izleyici olarak da olsa bu sanatı bilen insanların artması gerekmektedir. Elbette gayretimiz sanatçı yetiştirmek yolunda. Hat çalışanların içinden çok azı hattat olsa da diğerleri de en azından bu işten az çok anlayan hat sevenler oluyorlar ki bugün buna daha çok ihtiyaç olduğunu düşünüyorum. Çünkü sanatçıların her zaman ürettiklerini anlayıp değerlendirecek bir kitleye ihtiyaçları vardır. Bu da sanatçının motivasyonuna olumlu yönde katkı sağlar.

İslam sanatları arasında “Hat”tın bu derece önem kazanmasının sebebi nedir

Genel olarak İslam dünyasında başta hat sanatı olmak üzere, tezhib, minyatür, ebru, cild gibi kitap sanatlarının daha fazla revaç bulmasının nedeni, putperestliğe tepki olarak İslam'da tasvir (resim-heykel) yapmanın yasaklanmasına bağlanmaktadır. İslam’ın temel ilkesi insanları aracısız tek bir tanrıya, yani Allah’a inanmaya davet etmektir. Bu nedenle batıl inanışlardaki her türlü tapınma objesi put olarak nitelenmiş ve resim, heykel gibi putperestliği çağrıştıran nesneler reddedilmiştir. Tasvir karşısında ortaya konan bu tepki, bir ölçüde İslam hat sanatının ön plana çıkmasına sebep olmuştur denebilir.

Ancak hat sanatı başta olmak üzere tezhib, ebru, cild gibi onun etrafında gelişen diğer kitap sanatlarımızdaki başarının asıl sırrını müslümanların Kur'an-ı Kerim’e olan muhabbet ve bağlılıklarında aramak gerekir. Bu gönül bağı onların estetik heyecanlarını ve bu yöndeki çabalarını Kur'an-ı Kerim üzerinde yoğunlaştırmalarına vesile olmuştur. Bu sebepledir ki, daha önce de kullanılmakta olan ve herhangi bir sanat özelliği taşımayan Arap yazısı İslamiyet’in gelişiyle birlikte yepyeni bir gelişme seyrine girmiş, vahyin yazım vasıtası olarak daha fazla önem kazanmıştır. Başta Hz. Muhammed (a.s.)’in tavsiyeleri yanında ashabın da gayretleriyle yazıda şekil yönünden gelişmeler başlamış, yüzyıllardır devam edegelen, ilahi kelamı en güzel şekilde yazma gayretleri sürekli bir yükselişi de beraberinde getirmiştir. Bir ibadet şevkiyle bu sanata gönül veren nice sanatçıların elinde hat sanatı, başka kültürlerde benzeri olmayan ve giderek evrenselleşen bir sanat dalı haline gelmiştir. Günümüzde artık batı toplumlarında da bu sanata ilgi duyan, öğrenen ve eser veren insanlar çıkmaktadır.

Osmanlı hattatlarının bu sanattaki üstün başarısını neye bağlıyorsunuz? Bu konuda İstanbul’un önemi nedir?

Bu konuda Osmanlı hattatlarının İslam’a ve Kur’an’a hizmet hissiyle, bir ibadet anlayışı içinde sanat için gösterdikleri samimiyet yanında, devlet idaresinin ilim ve sanat ehline verdiği destek önemlidir. Özellikle Fatih döneminde yerli ve yabancı sanatkârlar İstanbul’a davet edilmiş,  ilim ve sanatta başlatılan hamleler sayesinde diğer bütün sanat dallarında olduğu gibi hat sanatında da önemli gelişmeler sağlanmıştır. Zaten Hat sanatında Osmanlı ekolü de Şehzade II. Bayezid’in hocası Şeyh Hamdullah ile bu dönemde başlar. Sarayın bu desteği sonraki dönemlerde de devam etmiş, hatta II. Mustafa, III. Ahmet, II. Mahmut gibi bizzat hat sanatıyla uğraşıp eserler veren sultanlar yetişmiştir. Hat sanatına ve hattatta bu seviyede gösterilen itibar elbette Osmanlı ülkesinde bu sanatı zirveye yükseltmiştir.

Ravza CİHAN

Sakarya İlahiyat E-İlahiyat Haber Ekibi